قلم:
شمارهٔ ۴ - رساله در عقل و عشق
شیخ اجل مصلح‌الدین سعدی شیرازی — مواعظ و قصاید سعدی شماره 243
سالک راه خدا پادشه ملک سخن
ای ز الفاظ تو آفاق پر از درّ یتیم
اختر سعدی و عالم ز فروغ تو منیر
واضع عقلی و گیتی ز نظیر تو عقیم
پیش اشعار تو شعر دگران را چه محل
سحر بی وقع نماید برِ اعجاز کلیم
بنده را از تو سؤالی‌ست به توجیه و سؤال
نکند مردم پاکیزه سیر جز ز کریم
مرد را راه به حق عقل نماید یا عشق
این در بسته تو بگشای که بابی‌ست عظیم
گرچه این هر دو به یک شخص نیایند فرود
در دماغ و دل بیدار تو بینند مقیم
عقل را فوق‌تر از عشق توان گفت بگو
چون تو را روز و شب این هر دو حریفند و ندیم
پایه و منصب هر یک به کرم باز نمای
تا ز الفاظ خوشت تازه شود جان سقیم
باد آسوده و فارغ ز بد و نیک جهان
خاطر آینه کردار تو چون نفس حکیم
کسی ره سوی گنج قارون نبرد
و اگر برد ره باز بیرون نبرد
کسی را در این بزم ساغر دهند
که داروی بیهوشی‌اش در دهند
گر کسی وصف او ز من پرسد
بیدل از بی‌نشان چه گوید باز
عاشقان کشتگان معشوقند
برنیاید ز کشتگان آواز
در روی تو گفتم: سخنی چند بگویم
رو باز گشادی و در نطق ببستی
در این ورطه کشتی فرو شد هزار
که پیدا نشد تخته‌ای بر کنار
ای مرغ سحر عشق ز پروانه بیاموز
کآن سوخته را جان شد و آواز نیامد
این مدعیان در طلبش بی خبرانند
کآن را که خبر شد خبری باز نیامد
کسی را در این بزم ساغر دهند
که داروی بیهوشی‌اش در دهند
این ره نه به پای هر گدایی‌ست
در دست و زبان ما ثنایی‌ست
نی من کی‌ام و ثنا کدام است
لا اُحصی انبیا تمام است
ای برتر از خیال و قیاس و گمان و وهم
وز هر چه گفته اند و شنیدیم و خوانده ایم
مجلس تمام گشت و به پایان رسید عمر
ما همچنان در اول وصف تو مانده‌ایم
آن نه رویی ست که من وصف جمالش دانم
این حدیث از دگری پرس که من حیرانم
✨ تعبیر و پیام شعر:
حکمت و پند سعدی: دعوت به اعتدال، مروت، نیک‌نامی و پرهیز از مردم‌آزاری.